Geacht College,

Op donderdag 14 april jl. kwam het Platform IJzeren Vrouw op uitnodiging van wethouder Eugster bijeen. Tijdens deze bijeenkomst presenteerde de wethouder de plannen rondom IJzeren Vrouw en de aanpak van het Prins Hendrikpark. De wethouder verzocht de deelnemende organisaties aan het platform om haar hun reactie op de gepresenteerde plannen te doen toekomen. De stichting IJzeren Vrouw komt graag aan dit verzoek tegemoet.

De stichting IJzeren Vrouw heeft op maandag 25 april, samen met de Wijkraad Muntel/Vliert, een informatie-avond belegd voor alle geïnteresseerden, waar de gemeentelijke plannen gepresenteerd zijn. Het doel van deze avond was, naast informatieverstrekking, het peilen van de mening van de aanwezigen over de plannen. De reacties van de aanwezigen tijdens die avond, waar ook een aantal gemeenteraadsleden aanwezig was, vormen mede de basis voor onderstaand schrijven.

Het proces
Als eerste willen wij nogmaals onze teleurstelling uitspreken over de wijze waarop de wethouder invulling geeft aan het overleg met het platform (zie ook onze brief dd. 26 april jl.). Nadat het platform voor het laatst bij elkaar was geweest in juni 2004 (!) hebben wij maandenlang niets van de wethouder vernomen. Het ‘overleg’ op 14 april bestond uit een presentatie van de wethouder van de kant en klare plannen, die geheel buiten het platform om tot stand zijn gekomen. Direct ná de presentatie van de plannen aan het platform zijn deze ter kennis gebracht van de gemeenteraad en de pers. Ons ontgaat dan ook de meerwaarde van deze platformbijeenkomst. Het platform is immers ingesteld om in dialoog met de belanghebbenden te komen tot nadere invulling van de ruimtelijke uitgangspunten die voor het plangebied zijn vastgesteld.

De wethouder lijkt er niet in te slagen om invulling te geven aan het gestelde in het Programma Grote Stedenbeleid ’s-Hertogenbosch 2005-2009, waarin staat: ‘Over de hele stad gemeten is het niet eenvoudig gebleken burgers actief te betrekken bij het beleid, bij de plannen en bij de uitvoering ervan. Uit metingen blijkt bovendien een gestaag afnemend vertrouwen van de burgers in hun bestuur. De uitdaging is hier vooral om de kloof tussen burger en bestuur niet groter te laten worden.’ En ook: ‘De betrokkenheid van burgers bij (ruimtelijke) plannen wordt verbeterd, o.a. door te bezien of er in het voortraject van plannen kan worden geïnvesteerd in bewonersparticipatie.’ Daar waar burgers graag actief betroken willen worden bij beleid, plannen en de uitvoering daarvan, wordt hen daartoe geen gelegenheid geboden. De Stichting IJzeren Vrouw ervaart dit als een gemiste kans.

In de afgelopen jaren zijn er in ’s-Hertogenbosch verschillende gemeentelijke nota’s verschenen: Nota Hoogbouw, Welstandsnota, Verkeersnota, Nota Bomen in de Stad, Ruimtelijke Structuurvisie. Het valt ons op dat de inhoud van deze nota’s op diverse punten in tegenspraak met elkaar lijkt te zijn. Wanneer hier op gewezen wordt is het antwoord vanuit de gemeente vaak ‘dat de betreffende nota niet voor deze situatie geldt’. Wij menen dat gemeentelijke nota’s een algemene geldigheid hebben, tenzij expliciet wordt aangegeven dat er uitzonderingen zijn. Het kan niet zo zijn dat een gemeente naar believen nu eens de ene, dan weer de andere nota van toepassing verklaart.

Dit lijkt ons onzorgvuldig handelen, en het bevordert op geen enkele wijze de transparantie van het beleid voor de burger.

De plannen voor de HAS-locatie
Het uitgangspunt van de Stichting IJzeren Vrouw voor de HAS-locatie is glashelder: niet meer volume bouwen dan er stond, en niet hoger dan het oude HAS-gebouw was. Het moge duidelijk zijn dat de Stichting zich dan ook niet kan vinden in de bouwplannen zoals die nu voor de HAS-locatie gepresenteerd zijn. Op 25 april bleek ook duidelijk dat de achterban van de Stichting dezelfde mening is toegedaan. Ook de op 25 april aanwezige gemeenteraadsleden gaven te kennen niet gelukkig te zijn met de voorgelegde plannen (zie ook BD 26 april jl.).
Naast het standpunt inzake volume en hoogte willen we graag hieronder een aantal punten van zorg apart vermelden, omdat deze zullen gelden voor alle toekomstige plannen voor deze locatie.

Bouwvolume
Voor het HAS-terrein heeft de gemeente nu een variant gepresenteerd met drie massieve torens van 49 meter hoog. Alhoewel ons niet geheel duidelijk is hoe groot het gepresenteerde bouwvolume is menen wij dat de nieuwe bebouwing qua bouwvolume het volume van de voormalige HAS (53.000 kuub) niet zou mogen overschrijden. Het is immers ook zo dat woningen een totaal andere invloed op hun omgeving hebben dan een schoolgebouw dat heeft. Dit geldt met name voor de infrastructuur in de directe omgeving (verkeers- en parkeerproblematiek, en ook de recreatieruimte in de omgeving).

Transparantie
De wethouder heeft te kennen gegeven dat het College de voorkeur geeft aan transparante bouw op het HAS-terrein. Dit juichen wij toe. Ook de omwonenden zouden graag transparante bebouwing op het HAS-terrein willen zien. Echter, bebouwing tot 25 meter hoog kan zeker ook transparant zijn.
De Stichting IJzeren Vrouw, en dat geldt ook voor haar achterban (en tevens voor de Wijkraad Muntel/Vliert) acht het voorgelegde plan onbespreekbaar. Dergelijke hoogbouw is volgens ons ondenkbaar en onwenselijk in een oude laagbouw-wijk.

Verkeersdruk
Inzake de toenemende verkeersdruk die de bebouwing op het HAS-terrein met zich mee zal brengen maken de omwonenden zich ernstige zorgen. Het plan geeft aan dat de woningen op het HAS-terrein zullen uitwegen op de Baden Powellstraat. Voor de basisschool die gevestigd is op het aanpalende blok betekent dit een zware belasting met mogelijk gevaarlijke verkeerssituaties. Uitdrukkelijk willen wij vermelden dat de toekomstige verkeersdruk niet te vergelijken is met de verkeersdruk die docenten en studenten van de HAS met zich meebrachten. Hierbij ging het om begin- en eindtijden die veelal buiten de spitsuren gelegen waren. Bovendien parkeerden de meeste HAS-bezoekers op het grasveld dat direct gelegen is aan de Mgr. Diepenstraat en kwamen zij zodoende niet in de wijk.

Parkeerdruk
Een tweede punt van zorg met betrekking tot verkeer betreft de parkeerdruk. Zoals bekend heeft de wijk Muntel onvoldoende parkeervoorzieningen (de grootstedelijke norm op dit moment bedraagt 1,7 parkeerplaatsen per woning (exclusief bezoekers!). In uw plannen gaat u uit van 1,3 parkeerplaatsen per woning, hetgeen volgens ons te laag is). Momenteel is het zo dat de ‘overflow’ van parkeerders uit de Muntel naar de rand van die wijk komt, onder andere naar de omgeving van het HAS-terrein. Wanneer dit terrein bebouwd is zal dat niet meer mogelijk zijn. De parkeerdruk zal alleen maar toenemen, aangezien er buiten de bebouwing van het HAS-terrein ook nog 43 bezoekersparkeerplaatsen gerealiseerd dienen te worden. Waarbij we nogmaals aantekenen dat wij het te realiseren aantal parkeerplaatsen te laag ingeschat achten. Bij omwonenden bestaat de zorg dat voor het realiseren van extra parkeerruimte (opnieuw) openbaar groen zal moeten wijken. Wij achten dit onaanvaardbaar.

Luchtkwaliteit
Dit punt vloeit direct voort uit het vorige, waar het betreft het stikstofdioxidegehalte van de lucht. De Mgr. Diepenstraat en Jan Schöfferlaan maken deel uit van een stedelijke verbindingsas. De verkeersbelasting is, met name in de spitsuren, zeer hoog. Voor de direct aanwonenden is de luchtkwaliteit nu reeds een punt van zorg. Deze zorg zal met de voorgenomen verdichting alleen maar groter worden. Daarnaast vragen wij ons af hoe de luchtkwaliteit rondom de basisschool gewaarborgd kan worden wanneer de verkeersbewegingen om de school aanzienlijk zullen toenemen.

Tenslotte zal tijdens de afronding van de sloop van de HAS en de bouw van woningen op het HAS-terrein aandacht gegeven moeten worden aan de concentratie fijn stof in de nabije omgeving. Opnieuw is het hier de basisschool die daar de meeste last van heeft. Graag zien wij in de toekomstige plannen aangegeven hoe de gemeente danwel de projectontwikkelaar de luchtkwaliteit voor de buiten spelende kinderen denkt te garanderen.

Schaduwwerking
Hoewel de plannen spreken van ‘bezonning’ is de Stichting IJzeren Vrouw van mening dat de term ‘schaduwwerking’ meer recht doet aan de feitelijke situatie die zou ontstaan wanneer de voorgelegde plannen werkelijkheid zouden worden.

Zoals in de plannen zelf vermeld staat zouden de drie woontorens in herfst, winter en voorjaar bijzonder veel schaduw werpen op de omliggende bebouwing. Met name de basisschool, doch ook (in de plannen niet genoemd) de panden Ophoviuslaan 71,73 en 75 zouden gedurende driekwart van het jaar van negen uur ’s ochtends tot vier uur ’s middags verstoken zijn van alle zon! Dit is niet acceptabel.

Windhinder
Zoals in de plannen reeds genoemd is er een reële kans dat de voorgestelde woontorens windhinder zullen veroorzaken. Niet alleen vervelend voor de gebruikers van de panden zelf, maar ook voor de directe omgeving. Opnieuw noemen wij hier de basisschool. Daarnaast kan windhinder gevaar opleveren voor passerend verkeer (met name fietsers). Nader onderzoek is hier zeker vereist.

Welstandsaspecten
De Muntel is een wijk met een bijzonder welstandsniveau. Dit vereist bijzondere zorgvuldigheid ten aanzien van plannen die direct grenzen aan dit gebied. In de gemeentelijke Welstandsnota wordt aangegeven dat waar mogelijk nieuwe plannen dienen te worden afgestemd op de bestaande bebouwing. Ook waar nieuwe bebouwing buiten het betreffende gebied valt, maar daar wel direct aan grenst menen wij dat deze zorgvuldigheid betracht dient te worden. Een duidelijke ‘stijlbreuk’ tussen bestaande en nieuwe bebouwing zou immers afbreuk doen aan het gebied met het bijzondere welstandsniveau. Overigens zijn wij van mening dat nieuwbouw tevens zou moeten aansluiten bij de bebouwing in de wijk die buiten de Muntel valt (Antoon der Kinderenlaan, Ophoviuslaan en Baden Powellstraat, alledrie zelf voorbeelden van bebouwing die prima aansluit bij de Muntel).

Daarnaast geeft de welstandsnota aan dat ten aanzien van het groen in de stad gestreefd dient te worden naar bebouwing die het karakter van het omliggende park niet domineert.

De Stichting IJzeren Vrouw is van mening dat drie woontorens van 50 meter hoog wel degelijk dominerend zijn ten opzichte van het Prins Hendrikpark.

Conclusie HAS-locatie
Dat er op de HAS locatie gebouwd gaat worden heeft nooit ter discussie gestaan, De IJzeren Vrouw en haar achterban zijn echter van mening dat de hoogte en het bouwvolume van de voormalige HAS maatgevend zijn voor de nieuwbouw op die plek. Uitermate belangrijk is dat de wijk moet kunnen meedenken over het aanzicht van de nieuwbouw. Daarnaast geldt voor de gehele wijk dat de verkeersafwikkeling en de luchtkwaliteit belangrijke punten van aandacht moeten zijn, en voor de direct omwonenden, dat er niet (nog meer) parkeeroverlast veroorzaakt mag worden. De Stichting IJzeren Vrouw kan zich niet vinden in de plannen voor de HAS locatie zoals ze nu gepresenteerd zijn.

Locatie Brabantbad en herinrichting Prins Hendrik Park

Brabantbad
Ten aanzien van de locatie Brabantbad stelt de Stichting IJzeren Vrouw zich op het standpunt dat deze onbebouwd dient te blijven. Het Prins Hendrikpark is in de loop der jaren al een aantal malen verkleind en het ‘terug geven‘ van deze locatie aan het park zou iets van de toegebrachte schade aan het park herstellen. Ook op dit punt bleek de achterban van de Stichting op 25 april dezelfde mening te zijn toegedaan.

Gezien het standpunt van de Stichting IJzeren Vrouw ten aanzien van de Bad-locatie willen wij verder niet inhoudelijk in gaan op de voorgelegde plannen. Wij sluiten ons op dit punt ook nadrukkelijk aan bij het in november 2003 gegeven advies door de Monumentencommisie ’s-Hertogenbosch die zich eveneens op het standpunt stelt dat bebouwing in het Prins Hendrikpark onwenselijk is.

Enige reacties die op 25 april naar voren kwamen willen wij u echter niet onthouden:

- het bouwvolume van deze plannen is groter dan dat van Brabantbad en Vinkenkamp samen!
- Op de plannen lijkt het alsof maar 1,5 of 2 van de rijen platanen op de huidige parkeerplaats zouden hoeven te verdwijnen. Dat is echter niet haalbaar omdat deze bomenrijen relatief dicht bij elkaar staan. Zoals er nu getekend is zouden de takken van de bomen die blijven staan ongeveer door de ramen van de woningen naar binnen steken;
- ‘droef’ en ‘afstotend’

Herinrichting Prins Hendrikpark
In de Nota: Prins Hendrikpark, herinrichting, van maart 2005 schrijft de gemeente onder andere dat het Prins Hendrikpark een belangrijk onderdeel geworden is van het stadsgezicht van ‘s-Hertogenbosch. Ook wordt aangegeven: ‘Door de bebouwing van het voormalige Brabantbad en sporthal De Vinkenkampen en door de bebouwing van de HAS werd een grote inbreuk gedaan op dit oorspronkelijke parkconcept en werd de relatie van het park met de omringende bebouwing ernstig verstoord. Ook de doorsnijding van de stadsring (Van Grobbendoncklaan) door het park heeft de ruimtelijke samenhang verstoord. Nu de locatie van het Brabantbad en de HAS voor ontwikkeling beschikbaar komen is het mogelijk het oorspronkelijke parkconcept te herstellen en de samenhang met de omgeving te versterken.’

De Stichting IJzeren Vrouw kan zich volledig vinden in bovenstaand citaat en wij zijn blij dat de gemeente onze mening op dit punt deelt. Wij zijn dan ook verheugd dat de gemeente aangeeft de ruimtelijke kwaliteiten van het park te willen versterken.

De Stichting IJzeren Vrouw verschilt echter van mening met de gemeente over de wijze waarop de kwaliteiten van het park versterkt dienen te worden. In onze ogen kan een park nooit ‘versterkt’ worden door er in te bouwen. De achterban van de Stichting IJzeren Vrouw is het daarmee, zoals reeds gezegd, eens. Tot op heden is de gemeente er niet in geslaagd om ons uit te leggen hoe een park ‘versterkt’ kan worden door het minder groen te maken. Het park is enige groenstrook tussen centrum en spoor Het is het enige stukje groen tussen binnenstad en spoorlijn. Vele gebruikers, meer dan 10.000 bosschenaren, zijn direct aangewezen op het park voor hun dagelijkse uitje met, kinderen, hond en familie.

Cultuurhistorische waarde
Het park is in de jaren 30 aangelegd in een cultuurhistorische eenheid met z’n typische omgeving van dichtbebouwde uitbreidingswijken. De destijds toegedachte functie heeft niks van zijn waarde verloren maar wordt nu fundamenteel aangetast. De provincie heeft de Muntel inclusief het Prins Hendrikpark in haar Cultuurhistorische Waardenkaart aangewezen als een waardevolle stedenbouwkundige opzet. Nog een argument om bijzonder voorzichtig te zijn met wat er op het HAS-terrein gaat verrijzen en een argument om niet te bouwen IN het park.

Gevolgen van inbreiden
Een van de doelstellingen van inbreiden is groen buiten de stad zoveel mogelijk te sparen. Het is echter onlogisch dat het schaarse groen binnen de stad daarvoor wordt opgeofferd. Verdichting is op zichzelf goed, maar dan wel op daartoe geëigende plekken en niet in een historisch stadspark. Met alle uit- en inbreidingsplannen komen er steeds meer mensen binnen de stadsgrenzen te wonen die aangewezen zijn op steeds minder groen om in de directe omgeving te recreëren. Wij zijn van mening dat juist dit laatste uitermate belangrijk is voor stadsbewoners. Het lijkt ons niet wenselijk dat men voor groenrecreatie altijd maar weer eerst in de auto zou moeten stappen, nog afgezien van het feit dat niet iedereen die mogelijkheid heeft.
Wij citeren de Welstandsnota: ‘Den Bosch heeft helemaal niet zoveel groen en zeker niet dichtbij en aan deze kant van het centrum. Dat mag niet nog minder worden. Het welstandsgebied Muntel, Graafsche Wijk, Vliert en Hintham betreft de eerste schil rondom de binnenstad. De eerste bebouwing in de woonbuurten van dit welstandsgebied dateert van voor de 2de wereldoorlog en is dan ook van cultuurhistorische waarde’….. ‘Het is dan ook niet zonder goede redenen dat men die eerste schil rondom het oude centrum voorzien heeft van een uitgebreide groenvoorziening. Tot op de dag van vandaag is dat een belangrijke compensatie voor de dichte bebouwing die begint op de Parade.’

Wat betreft de overige voorzieningen in het park is het voor de Stichting IJzeren Vrouw niet duidelijk waar de gemeente de al dan niet gewenstheid daarvan op baseert. Voorzover ons bekend is op dit gebied door de gemeente nooit een behoeftenpeiling uitgevoerd in de omliggende wijken. Wellicht is het ook aan te raden om een dergelijke peiling uit te voeren wanneer de bebouwing aan de Westenburgerweg en op het HAS-terrein gereed is, zodat alle omwonenden zich kunnen uitspreken over het park.

Met betrekking tot het integraal waterbeheer geeft de nota aan dat de plas de IJzeren Vrouw vergroot zou moeten worden met 3000m2 teneinde als waterberging te kunnen dienen. De nota onderbouwt naar onze mening deze stelling onvoldoende. Wij vragen ons af in hoeverre er alternatieven onderzocht zijn. In principe lijkt ons de stelregel op te gaan dat de hoeveelheid water die het plangebied (in dit geval Barten-noord) verlaat even groot dient te zijn als de hoeveelheid die het gebied vóór de nieuwbouw verliet. Dit kan op verschillende manieren bewerkstelligd worden, waarvan afvoer naar oppervlaktewater er slechts één is. Wij pleiten dan ook voor onderzoek naar de diverse alternatieven. Vergroting van de plas betekent immers (opnieuw) verkleining van het park. Dit is voor ons onaanvaardbaar.

Conclusie Brabantbad en herinrichting Prins Hendrik Park
Alle betrokkenen die op 25 april of anderszins van zich hebben laten horen stellen de vraag hoe de gemeente er toch bij komt om uitgerekend in een (klein) historisch stadspark woningen te willen bouwen. Dit mede in het licht van de lopende en toekomstige ontwikkelingen direct rondom het park en in de nabijheid van het park: de bouwplannen aan de Westenburgerweg, de bouw op het HAS-terrein, de ontwikkeling bij station Oost en op de Aartshertogenlaan en de ontwikkeling aan de Bruistensingel. Al deze plannen zullen de verstening in dit stadsdeel doen toenemen. Reden temeer om het schaarse groen in het gebied te sparen en te versterken.

Ons inziens moet de gemeente afzien van bouwen in het park. Het door de Wethouder genoemde argument dat reeds bij de afbraak van het Brabantbad en de Vinkenkamp is gezegd dat het terrein niet braak zou blijven liggen, doet daaraan niets af. In zichzelf is dit geen (inhoudelijk) argument. Bovendien is een park iets totaal anders dan een braakliggend stuk grond. Verder waren de genoemde ontwikkelingsplannen op dat moment nog niet bekend. Voortschrijdend inzicht zou ertoe moeten leiden dat de plannen voor bebouwing op het Brabantbad-terrein van tafel gaan.

Tot zover onze reactie op de voorgelegde plannen. Wij spreken de hoop uit dat het in de toekomst mogelijk zal blijken om de bewoners daadwerkelijk te betrekken bij de verdere ontwikkeling van plannen.

Met vriendelijke groet,

M. van Essen, Voorzitter Stichting IJzeren Vrouw

R. Voogt, Secretaris Stichting IJzeren Vrouw